Hepiniz Kanye West Konserine Gittiniz

Bir süredir sosyal medyada Kanye West konseri hakkında süregelen tartışmayı takip ediyorum. Bu konuda benim yaklaşımım, sanatçıların kişilikleri ve sanatlarını ayırmak ancak finansal destek sağlamamak yönündeydi; sanatçılar streaming platformlarından pek gelir elde etmediği için stream etmenin kayda değer bir etkisi olmadığını, merch almak ya da konsere gitmek gibi eylemlerin ise problematik olabileceğini düşünüyordum.

Asıl rahatsız olduğum şey şu: Kanye West konserine gidenlere ya da onu dinleyenlere tepki gösterenlerin, başka problematik kişilere yaptıkları finansal katkıları görmezden gelmesi.

Kabul edelim ki hiçbirimiz bu tür katkılardan tamamen kaçınamıyoruz. Ancak bir yandan finansal destek verip bunu görmezden gelirken, öte yandan başkalarını bu yüzden linçlemek kendi içinde tutarsız ve problematik; çünkü dediğim gibi, hepimiz insanız.

MESELE BU Kendi katkınızı görmezden gelip başkasını aynı şey yüzünden linçlemek tutarlı değil.

Uyarmak başka bir şey, kendi yaptığınızı görünmez kılarak başkasının stream’ini kişilik testine çevirmek başka.

Uyarmanın ya da sorunlardan bahsetmenin yanlış olduğunu düşünmüyorum. Ancak sosyal medyada “arkadaşlığımı keserim”den bazı ünlüleri linçlemeye uzanan tablo beni rahatsız etti.

Bir sanatçıyı dinlemek, merch almak ve konsere gitmek aynı finansal eylem değil. Bu ayrımı yapmak Kanye’yi aklamak anlamına gelmiyor; yalnızca “destek” dediğimiz şeyin miktarını, biçimini ve gerçek etkisini ölçmeye çalışmak anlamına geliyor.

Bu yüzden Kanye West konserine tepki gösterenlerin yaptığı başka bir şeyin, farklı bir problematik kişiye ne kadar finansal destek sağladığına bakarak iddialarımı sayısal olarak test etmek istedim: Instagram’da geçirdiğiniz zamanla Mark Zuckerberg’e ne kadar para kazandırdığınızı hesapladım.

02 / ÖNCE KÜÇÜK BİR HATIRLATMA

Zuckerberg neden problematik?

Rakamları sunmadan önce, neden Zuckerberg’den bahsettiğimi kısaca açıklamak istiyorum.

2016 SEÇİMLERİ

Cambridge Analytica, milyonlarca Facebook kullanıcısının verisini ele geçirip Trump’ın kampanyasında seçmenleri hedeflemek için kullandı; her iki kampanya da bunu resmen kabul etmediği için gerçek etkisi tartışmalı.¹

FACT CHECKING SONA ERDİ

Meta, 2025’te bağımsız doğrulama programını kaldırıp “community notes” sistemine geçti.²

DEI PROGRAMLARI KALDIRILDI

Çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık ekibi feshedildi; işe alım ve tedarikçi pratikleri değiştirildi.³

LGBTİ+ İÇERİK BASKISI

Etiket kısıtlamaları, değişen nefret söylemi kuralları ve hesap askıya alma vakaları üst üste geldi.^4–6

LOBİ FAALİYETLERİ

Meta, 2024’te federal lobiye rekor düzeyde 24,4 milyon dolar harcadı: Kongre’nin her sekiz üyesine bir lobici.⁷

PETER THIEL

Thiel, yaklaşık yirmi yıl boyunca Zuckerberg’in yakın danışmanıydı; 2022’de Trump’ın gündemine odaklanmak için ayrıldı.⁸

03 / HESAP MAKİNESİ AÇILDI

Bir Türk kullanıcısının Meta için yıllık değeri.

Meta’nın kullanıcı başına geliri basitçe şöyle hesaplanıyor:

ARPU = toplam gelir ÷ aylık aktif kullanıcı sayısı

Bu yöntemi bilerek seçtim, çünkü Meta’nın geliri doğrudan her kullanıcıdan kaç dakika çaldığına değil, kaç kullanıcısı olduğuna bağlı. Daha fazla kullanıcı, daha büyük bir reklam havuzu ve daha fazla veri demek; dolayısıyla “platformdasın” demek, “bu rakama katkıda bulunuyorsun” demektir. Basitlik adına herkesi ortalama kullanıcı olarak aldım.

Meta, Türk kullanıcılarını Avrupa segmentine dahil ediyor; ancak Türkiye’nin reklam pazarı Batı Avrupa’ya kıyasla daha az gelişmiş olduğu için tek bir kesin rakam yerine üç senaryo kullandım.

Avrupa$68,12Resmî üst sınır

Küresel$57,03Orta tahmin

Asya-Pasifik$21,28Alt sınır

Türkiye tahmini$39,16Orta nokta

KISACA

Instagram ya da Facebook hesabınız varsa Zuckerberg’e yılda yaklaşık $21–$68 kazandırıyorsunuz. Muhafazakâr orta tahmin: $39.

Bu rakam, her yıl doğrudan Zuckerberg’e otuz dokuz dolar havale ettiğiniz anlamına gelmiyor; reklam gelirinin kullanıcı başına düşen ortalama değerini gösteriyor. Fakat Meta’nın iş modeli kullanıcı sayısı, dikkat ve veri üzerinden çalıştığı için hesabınızı açık tutmanız ekonomik sistemin dışında kalan nötr bir hareket de değil.

“Ben Instagram’da reklamlara tıklamıyorum” itirazı bu yüzden çok bir şey değiştirmiyor, çünkü platform reklamverenlere yalnızca tıklama değil; erişim, hedefleme, ölçüm ve kullanıcı davranışı satıyor. Orada olmanız ürünün bir parçası.

04 / AYDA 50 DİNLEME

Ayda 50 dinleme.

Aylık 50 dinleme, Spotify’ın “süper dinleyici” eşiğinin belirgin biçimde üzerinde; yani rastgele bir kullanıcıyı değil, bir sanatçının en sadık hayranlarından birini modelliyoruz.

Ortalama bir kullanıcı haftada 40 farklı sanatçı dinlediği için tek bir sanatçıya ayda 50 stream ayırmak oldukça bonkör bir tahmin. Gerçek Kanye dinleme sayınız muhtemelen daha düşük, bu da ona kazandırdığınız paranın aşağıdaki tahminden bile düşük olduğu anlamına geliyor.

Türkiye’de düşük abonelik fiyatları ve platformların pro-rata havuz sistemi nedeniyle stream başına ödeme de düşük. Elimizdeki oranlarla tablo şöyle:

SPOTIFY$0,60–$1,20 / yıl

APPLE MUSIC$0,72–$1,02 / yıl

YOUTUBE MUSIC≈$0,41 / yıl

Üç platformun birbirine bu kadar yakın çıkması pro-rata modelin sonucu: abonelik fiyatı değişse de havuzun toplam büyüklüğü ve platform politikaları nihai oranı belirliyor. YouTube Music’in geride kalmasının temel nedeni ise reklam destekli ücretsiz katmanın havuzu seyreltmesi.

Buradaki amaç “stream’in hiçbir etkisi yok” demek değil, çünkü milyonlarca dinleyici bir araya geldiğinde elbette gelir oluşuyor. Ancak bireysel bir kullanıcının ayda 50 dinlemesi ile doğrudan konser bileti alması arasında iki ayrı finansal büyüklük var ve sosyal medya tartışmalarında ikisi çoğu zaman aynı ahlaki paket içine atılıyor.

05 / YE LIVE IN İSTANBUL

Bir de gerçekten konsere gitmenin fiyatı var.

30 Mayıs 2026’daki Atatürk Olimpiyat Stadyumu konserinin resmî bilet fiyatları şöyleydi:

VIP₺100.000≈$2.174

PIT₺65.000≈$1.413

DIAMOND₺35.000≈$761

PREMIUM₺23.400≈$509

GOLDEN₺18.000≈$391

SILVER₺12.600≈$274

KUZEY / GÜNEY₺7.200≈$157

Şimdi hepsini aynı masaya koyalım:

Instagram / Facebook kullanımı$21–$68 / yıl

Spotify’da ayda 50 Kanye stream’i$0,60–$1,20 / yıl

Apple Music’te ayda 50 stream$0,72–$1,02 / yıl

YouTube Music’te ayda 50 stream≈$0,41 / yıl

En ucuz konser bileti≈$157 / tek sefer

06 / ÖZETLE

Özetle.

Meseleyi somutlaştırmak gerekirse, en ucuz konser bileti değerinde finansal katkıyı Zuckerberg’e yapmak için Instagram’ı yaklaşık 2–7 yıl kullanmak yeterli; Kanye’yi Spotify’da ayda 50 kez dinleyerek ona aynı miktarı kazandırmak ise 131–262 yıl alıyor.

Kabul edelim ki hiçbirimiz problematik kişilere veya şirketlere finansal katkı sağlamaktan tamamen kaçınamıyoruz. Uyarmak, sorunlardan bahsetmek ve finansal desteğin büyüklüğünü tartışmak yanlış değil; fakat kendi katkımızı görünmez kılıp başkasının stream’ini kişilik testi hâline getirmek kendi içinde tutarsız ve biraz komik.

Kanye’ye hiç para kazandırmak istemiyorsanız onu dinlemeyebilirsiniz, Meta’ya para kazandırmak istemiyorsanız hesabınızı kapatabilirsiniz. İkisini de yapıyorsanız pozisyonunuz tutarlı; yapmıyorsanız da en azından Instagram story’nizden başka insanların Spotify geçmişini ahlaken denetlerken, o story’nin gösterildiği platformun sahibine her yıl onlarca dolar değer ürettiğinizi hatırlayabilirsiniz.

BUNU OKUYANLARIN ÇOĞU EN AZ 2–7 YILDIR INSTAGRAM KULLANIYORSA: Hayırlı olsun.
Hepiniz bir Kanye West konserine gittiniz.

KAYNAKLAR